Atrakcje turystyczne Spała, historia Spały z okresu II Wojny Światowej, Spała i jej baza wypaowa

Historia Bunkra

Dogodne położenie Spały i mieszczące się tam dowództwo Oberost miały, prawdopodobnie, zasadniczy wpływ na decyzję Naczelnego Dowództwa Wojsk Lądowych (OKH) o utworzeniu tu przez stanowiska dowodzenia dla sztabu grupy armii Środek (Mitte) w przewidywanej wojnie na wschodzie. Miało się ono składać z dwóch bliźniaczych kompleksów bunkrów: jednego w pobliskiej Konewce, drugiego w Jeleniu (7km na południe od Spały) i służyć zabezpieczeniu przed atakiem lotniczym pociągów specjalnych, pełniących funkcje ruchomych ośrodków dowodzenia oraz ich personelu. Schronom tym nadano "ogólny kryptonim" Gefechtstand "Anlage Mitte" (Stanowisko dowodzenia "Obszar wschód") w inwestycję prowadziła wyspecjalizowana w budowach obiektów wojskowych firma Askania. Budowę bunkrów rozpoczęto wiosną wiosną 1940r. Początkowo zatrudnionych tu było ok. 1300 osób, głównie Niemców i Austriaków (Polacy pracowali jedynie przy robotach pomocniczych i transporcie). Później liczba zatrudnionych wzrosła do 3000 ludzi, a wśród pracujących pojawili się Włosi.

Główny obiekt kompleksu w Konewce - żelbetowy bunkier - schron, ma długość 380m oraz przekrój ostrołuku mającego przy podstawie szerokość 15m i wysokość 9m, w którym między betonowymi peronami biegnie tor umożliwiający wjazd całego składu pociągu. Wzdłuż głównego tunelu biegnie korytarz boczny, podzielony drzwiami gazoszczelnymi na ciąg niewielkich pomieszczeń. Obok schronu kolejowego zbudowano zespół bunkry technicznych mieszczących kotłownię, urządzenia wentylacyjne i siłownię elektryczną. Obiekty te łączyły z bunkrem kolejowym trzy podziemne kanały techniczne. W skład kompleksu wchodziły również schrony mieszczące: stację pomp i uzdatniania wody, zbiornik i chłodnicę wody technologicznej. Ukończone bunkry zamaskowano przed możliwością wykrycia z powietrza, montując na stropach drewniane, kryte papą dachy, a na schronie kolejowym umocowano siatki maskujące i atrapy drzew. Teren wokół otoczono dwoma rzędami płotu z siatki i drutu kolczastego i prawdopodobnie polami minowymi.

Schrony jednak nigdy nie zostały wykorzystane zgodnie z ich pierwotnym przeznaczeniem. Atakiem na Związek Radziecki 22 czerwca 1941r. Pod koniec 1943r. Na polecenie Ministra Gospodarki Rzeszy Alberta Speera, ważne dla produkcji wojskowej zakłady zaczęto przenosić w miejsca zapewniające ochronę przed atakiem alianckiego lotnictwa. Wg niemieckiego plany dyslokacji obiektów przemysłowych figurują tam: obiekty w Jeleniu jako Reichbahntunnel Tomaczew kryptonim "Goldamsel" oraz w Konewce Tunnel Tomaczew-Konewka kryptonim "Huhn". Wówczas pojawiają się pierwsze informacje o wjeżdżających do schronów pociągach towarowych liczących ponad 30 wagonów. Jednak wykorzystanie schronów do celów przemysłowych dotyczy dopiero 1944r., gdy w Jeleniu i Konewce utworzono filię tomaszowskich zakładów Daimler-Benz. Mieściły się tam magazyny i warsztaty gdzie demontowano uszkodzone silniki przywożone z frontu, odzyskiwano z nich części i remontowano podzespoły. Prace wykonywali robotnicy przymusowi z okolic Tomaszowa oraz jeńcy rosyjscy. W okolicy krążyły opowieści o produkcji w schronach i ich podziemiach (do dziś poszukiwanych choć wątpliwe czy w ogóle istnieją) tajnych broni, rakiet, amunicji, benzyny syntetycznej. W październiku 1944r. Całe wyposażenie zdemontowano i wywieziono w nieznanym kierunku wraz z częścią załogi. Po wojnie bunkry używane były do celów magazynowych przez wojsko i firmy państwowe (Centrala Rybna - Jeleń). Kilka krotne próby penetracji obiektów mające na celu ustalenie, czy istnieją podziemne kondygnacje pod schronami i pomieszczenia w zabetonowanej części bocznego korytarza w Jeleniu nie doprowadziły dotąd do ich odnalezienia.

Obydwa obiekty są godne uwagi ze względu na ich historię jak i rozmiary. Serdecznie zapraszamy do schronów w Konewce gdzie będziecie Państwo mogli zapoznać się bliżej z ich historią i podziwiać ich ogrom.

500 lecie Spały

    Spała, początkowo rezydencja przeznaczona tylko dla elit, obecnie swym niepowtarzalnym urokiem przyciąga ogromne rzesze turystów. Pierwsze wzmianki o Spale sięgają roku 1511 w bieżącym roku przypada więc 500 rocznica jej powstania.
    Ta maleńka, leżąca nad Pilicą przy ujściu rzeczki Gać, w samym sercu pierwotnej Puszczy Pilickiej osada, swój burzliwy rozwój zawdzięcza carowi Aleksandrowi III. Malownicze zakola Pilicy, dziewicze lasy i obfitość zwierzyny, skłoniły go do wybudowania tu, w roku 1886 rezydencji myśliwskiej. W jej centralnym punkcie, na pilickiej skarpie stanął pałacyk myśliwski, a wokół niego urządzono park w stylu angielskim. W pobliżu, wtopione w zieleń, powstały domy dla gości, personelu i służby, koszary kozackie, stajnie, wozownia, oranżeria oraz dwa hotele dla carskich gości: Savoy i Bristol. Wkrótce na Gaci uruchomiona została elektrownia oraz uruchomiono sieć wodno-kanalizacyjna z wieżą ciśnień i pompownią. W rezultacie na przełomie XIX i XX wieku powstał doskonale wpisany w otaczającą przyrodę zespół rezydencjonalny. Architektonicznie cały utrzymany był w jednolitym stylu określanym jako północnorosyjski z domami z czerwonej cegły i drewnianymi zdobieniami. Spałę ukochał również car Mikołaj II. Na urządzane z wielkim rozmachem łowy zapraszał wielu znamienitych gości - polował tu niemiecki cesarz Wilhelm II i perski szach Nasr-ed-Din.
    W okresie międzywojennym została rezydencją rządową, która tak zauroczyła prezydenta Ignacego Mościckiego, że stała się jego ulubionym miejscem pracy i wypoczynku, gdzie mógł oddawać się swej ulubionej pasji jaką były polowania. Splendoru Spale dodawały doroczne uroczystości, których inicjatorem i mecenasem był sam Prezydent. Spała tętniła życiem, zaproszenie do "najpiękniejszej w Polsce leśniczówki" nobilitowało i mocno o nie zabiegano. Niepowtarzalny urok, magiczna atmosfera, niezwykła historia, od lat intryguje i urzeka odwiedzających Spałę gości. Wprawdzie pałac - najpiękniejszy obiekt Spały spłonął po wojnie, ale w parku podziwiać można jej symbol i nieformalny herb - naturalnej wielkości żeliwny posąg żubra. Przechadzający się uliczkami turysta odnaleźć może, pamiętające carskie czasy hotele: Rogacz, który zachował pierwotny wygląd elewacji i Dzik; 36-ścio metrową wieżę ciśnień z czerwonej cegły i przylegający do niej budynek administracyjny pałacu, a także położony w pobliżu mostu, pałacyk szwajcarski, dawną elektrownię, wozownię i oranżerię. Odnowione, przystosowane do nowych funkcji są godną wizytówka współczesnej Spały, zachęcają turystów i wczasowiczów rozlicznymi atrakcjami.

Co warto zobaczyć w Spale

Warto odwiedzić restaurację Pod Żubrem , w jej wnętrzu eksponowana jest kolekcja poroży - carskich trofeów myśliwskich, zdobiąca niegdyś ściany Pałacu. Wszyscy lubiący odwiedzać niezwykłe miejsca mogą zwiedzić, wybudowaną na zlecenie prezydenta Wojciechowskiego, drewnianą kaplicę w stylu zakopiańskim, pod wezwaniem Matki Boskiej Królowej Korony Polskiej. Warto zobaczyć Grotę św. Huberta zbudowaną przez leśników w podziękowaniu Prezydentowi Mościckiemu za wskrzeszenie tradycji myśliwskich, oraz znajdującą się w pobliżu polanę, na której stała drewniana altana w kształcie grzyba, miejsce myśliwskich biesiad i uroczystości pod gołym niebem. Za mostem na Gaci znajduje się najstarszy murowany obiekt w Spale to przydrożna kapliczka św. Jana Nepomucena z 1877 roku, wotum dziękczynne Adama Pająka za uratowanie tonącego syna.
Ma Spała swoją tajemniczą, romantyczną legendę, której bohaterką była hrabina Maria Wielopolska, żona zarządcy rezydencji w czasach Aleksandra III. Pamiątką tego wydarzenia jest granitowy krzyż i symboliczny nagrobek hrabiny stojący w miejscu gdzie popełniła samobójstwo po odkryciu jej gorącego romansu z carskim oficerem.

Centrum aktywnego wypoczynku w Spale

Wielkim atutem Spały jest jej położenie - w centrum Polski, wśród rozległych lasów tworzących niepowtarzalny mikroklimat, przesycony zapachem sosen oraz łatwy dojazd stanowią niewątpliwą zachętę do przyjazdu i wypoczynku. Miłośnicy piękna nieujarzmionej przyrody winni wybrać się na spływ kajakowy dziką i kapryśną Pilicą. Meandrujące koryto, wijące się w malowniczych krajobrazach, wartki nurt oraz dostępność brzegów zachęcających do biwakowania sprawiają, że szlak wodny rzeki Pilicy "odkrywany" jest na nowo. Spływy kajakowe stają się bowiem coraz popularniejszą formą spędzania wolnego czasu. Działające na miejscu wypożyczalnie sprzętu turystycznego w swojej ofercie proponują spływy trwające od kilku godzin do kilku dni, zapewniając kompleksową profesjonalną obsługę. Dla lubiących aktywny wypoczynek znajdą tu wymarzone tereny do uprawiania turystyki rowerowej i pieszej .Duże obszary leśne, niewielkie wzniesienia, liczne dobrze oznakowane, o zróżnicowanej długości i trudności szlaki turystyczne, poprowadzone przez najciekawsze krajobrazowo i atrakcyjne turystycznie miejsca, pozwolą dostosować ofertę do własnych upodobań i możliwości.

Baza wypadowa w Spale

Spała ze swoją dobrą bazą noclegową o zróżnicowanym standardzie i cenach stanowi doskonałą bazę do wypadów po najbliższej okolicy. Można wybrać się do Inowłodza, którego korzenie sięgają czasów piastowskich, strzegącego niegdyś przeprawy przez Pilicę. Zwiedzić położony na wysokim brzegu Pilicy, romański kościół św. Idziego, ruiny wzniesionego w czasach Kazimierza Wielkiego zamku, poczuć atmosferę, dawnej stacji klimatyczno- leśnej i zrozumieć zauroczenie Juliana Tuwima, który spędzał tu letnie wakacje. Warto też odwiedzić Niebieskie Źródła i Skansen Rzeki Pilicy, a także Ośrodek Hodowli Żubrów.
Całości niepowtarzalnego, magicznego charakteru współczesnej Spalskiej Rezydencji dopełnia bogata oferta gastronomiczna, wraz z serwowanymi w licznych restauracjach specjałami miejscowej kuchni. A patrząc na radosne i odprężone twarze, spacerujących po Spale turystów, można uwierzyć, że w legendzie o znajdującym się w spalskim parku czakramie jest ziarno prawdy.

Tradycja i obyczaje w Spale

Na bogatą historię Spały złożyły się tradycje i obyczaje związane z dawnymi funkcjami jak polowania, dożynki, zloty różnych organizacji, zjazdy, zawody i uroczystości sportowe. Nawiązuje do nich cieszący się dużą popularnością Spalski Jarmark Antyków i Rękodzieła. Ta cykliczna impreza, odbywająca się raz w miesiącu, w sezonie letnim adresowana jest przede wszystkim do kolekcjonerów staroci, artystów, rzemieślników oraz zbieraczy wszelakich przedmiotów zabytkowych. Imprezie targowej zwykle towarzyszą liczne atrakcje: program estradowy, wytwarzanie "na żywo" przedmiotów użytkowych, gry i zabawy dla dzieci, przejażdżki bryczkami i zwiedzanie Spały z profesjonalnymi przewodnikami. W 2007 roku Spalski Jarmark otrzymał certyfikat Polskiej Organizacji Turystycznej na najlepszy produkt turystyczny roku. Tradycje sportowe kontynuowane są przez Centralny Ośrodek Sportu - Ośrodek Przygotowań Olimpijskich, kolebkę potęgi polskiej lekkoatletyki, kuźnię sukcesów polskich siatkarzy, miejsce gdzie obecnie trenują sportowcy z całego świata. Często kogoś z nich spotkać można podczas treningu na leśnych duktach. Obiekty sportowe COS-OPO dostępne są również dla turystów indywidualnych. Na miejscu skorzystać można z krytego basenu, zbiegów odnowy biologicznej, groty solnej, komory do krioterapii, kortów tenisowych. Obowiązkowo należy przespacerować się po Parku Mistrzów Sportu, gdzie posadzone są drzewa dla uhonorowania najlepszych z nich.
W 2000 roku Prezydent Aleksander Kwaśniewski, nawiązując do przedwojennej tradycji jaką zapoczątkował Ignacy Mościcki, wskrzesił obyczaj obchodów Centralnych Dożynek Prezydenckich odbywających się w miesiącu wrześniu. Od 2003 roku corocznie jesienią odbywa się Hubertus Spalski, który jest centralnym świętem polskich myśliwych. W programie święta wpisane są: polowanie, pokot, msza polowa, bieg za lisem, pokazy sokolników i psów myśliwskich oraz degustacja największego bigosu świata.

Wojenne ślady w Spale

    Lata II Wojny Światowej zapisały w historii Spały najtragiczniejsze z kart. Wojenną śmierć leśników członków ruchu oporu upamiętnia dziś Mauzoleum Walki i Męczeństwa Leśników i Drzewiarzy Polskich. To tu w okolicznych lasach walczył i zginął bohaterską śmiercią legendarny major Hubal. W pałacu rozlokowało się Niemieckie Dowództwo Wojsk na Wschodzie, a w pobliskiej Konewce rozpoczęto supertajną budowę potężnych betonowych schronów dla pociągów sztabowych. Obok gigantycznego, prawie 400- metrowej długości schronu kolejowego do którego mógł wjechać pociąg, usytuowano schrony zaplecza technicznego, czyli elektrownię, kotłownię, stację filtrowentylacyjną i oczyszczania wody, uniezależniając powstały w ten sposób kompleks od zewnętrznych mediów.
Obecnie obiekty naziemne oraz podziemne 80 metrowe przejście kanałami technicznymi udostępnione są do zwiedzania. Funkcjonuje tu mini muzeum z ekspozycją militariów oraz czasowymi wystawami przybliżającymi wojenną historię regionu. W sezonie letnim organizowane są inscenizacje walk pikniki historyczne i biesiady militarne. Schrony będące zabytkiem techniki militarnej, stały się największą w Polsce środkowej zimowa noclegownią nietoperzy. Te sympatyczne ssaki pozytywnie zaakceptowały zmiany jakie zostały wprowadzone w ich naturalne środowisko po uruchomieniu ruchu turystycznego. Chiropterolodzy z Uniwersytetu Łódzkiego obliczyli ich populacje na ok. 1200 osobników różnych gatunków. Działająca tu od 2005 roku Trasa Turystyczna "Bunkier w Konewce" uhonorowana została certyfikatem Polskiej Organizacji Turystycznej na najlepszy produkt turystyczny roku 2006.     W Konewce zachował się jeden z baraków wzniesionych podczas budowy kompleksu, budynek mieszczący w czasie wojny kantynę i kwatery oficerskie (zbudowany jeszcze w czasach carskich), w lesie znaleźć można ślady umocnień ziemnych i stanowisk obronnych.
Między Konewką a Glinnikiem II zachowały się dwa niewielkie schrony bojowe zabezpieczenia terenu kwatery. Na terenie lotniska na Glinniku, gdzie obecnie stacjonuje 25 Brygada Kawalerii Powietrznej, stoi ciągle hangar pamiętający czasy prezydenta Mościckiego, a także znajduje się tam kilka małych, podziemnych schronów przeciwlotniczych.
    W pobliskim Teofilowie, a także w Tomaszowie i Inowłodzu oglądać dziś można kilkadziesiąt schronów bojowych, wchodzących w skład, zbudowanej przez Niemców w 1944 r. "Linii Pilicy". W Inowłodzu istnieje także cmentarz wojenny z I wojny światowej.

autor Małgorzata Szymańska

Wszystkie zdjęcia i teksty na stronie Bunkra w miejscowości Konewka są chronione prawem autorskim. Jakiekolwiek wykorzystanie ich do celów komercyjnych, zamieszczanie na innych stronach internetowych, przedruk lub inne formy powielania, wymagają zgody właścicieli strony. Autorzy zdjęć oraz tekstu : Juliusz, Małgorzata Szymańscy

Jeżeli chcesz być powiadamiany o nowościach na stronie podaj swój email:

www.spala.info.pl
_________________

www.spala.pl
_________________

www.bunkrowiec.com.pl
_________________

www.bunkierbanda.up.pl
_________________

Copyright © 2008 Juliusz Szymański
Copyright © 2008 K. Solarek
odśnieżanie dachów Łódź, Spała, atrakcje Łódzkie, bunkier Hitlera, historia Spały, Spała podczas II Wojny Światowej, Wojenna Spała.