Go to Top

Nietoperze

Nietoperze z Konewki

Nietoperz3

   Nietoperze są jedynymi ssakami zdolnymi do aktywnego lotu. Ich skrzydła zbudowane są z cienkiej błony lotnej, rozpostartej przede wszystkim pomiędzy palcami kończyn przednich – stąd też bierze się łacińska nazwa całego rzędu – Chiroptera, co w tłumaczeniu na język polski dosłownie oznacza „rękoskrzydłe”. Na świecie występuje około 1000 gatunków nietoperzy. Większość z nich jednak to nietoperze strefy równikowej. W Polsce występują 23 gatunki. Wszystkie krajowe nietoperze są owadożerne, nieliczne gatunki uzupełniają swoją dietę o pajęczaki czy drobne rybki. Pokarm ten jest wysokokaloryczny, zaś nadmiar energii może być zmagazynowany przez organizm na okres zimy czy niepogody w tkance tłuszczowej. Dzięki aktywności zmierzchowej i nocnej nietoperze nie muszą konkurować o pokarm z liczną grupą dziennych zwierząt owadożernych – zwłaszcza ptaków. Przystosowanie to jednak wymagało wytworzenia się w toku ewolucji niezwykle precyzyjnego aparatu echolokacyjnego, dzięki któremu zwierzęta te doskonale orientują się w zupełnych ciemnościach. Nietoperz w czasie lotu regularnie wysyła, niesłyszalne dla człowieka, ultradźwięki poprzez pyszczek lub nozdrza, a odbite od przeszkód fale odbiera za pomocą bardzo czułego aparatu słuchowego. Odebrane informacje są natychmiast przetwarzane, dzięki czemu w jego mózgu powstaje coś w rodzaju chwilowej mapy otoczenia.
Odżywianie się owadami w strefie umiarkowanej ma jeden poważny mankament – niedostatek pokarmu w okresie chłodnym. Poza kilkoma gatunkami odlatującymi do tzw. „ciepłych krajów” większość krajowych nietoperzy pozostaje na zimę w Polsce, zapadając w sen zimowy. Obniżenie temperatury ciała do zaledwie kilku stopni powyżej 0?C powoduje, że zwierzę zapada w stan letargu, a jego metabolizm spada do minimum. Wówczas do podtrzymania podstawowych procesów życiowych zużywana jest niewielka ilość energii, czerpanej z tkanki tłuszczowej, zmagazynowanej podczas okresu letniej aktywności. Aby dodatkowo ograniczyć straty ciepła oraz wody nietoperze na zimę wybierają miejsca, w których panuje temperatura zbliżona do temperatury ich ciała, a wilgotność jest bliska 100% – zrozumiała jest więc obecność tych ssaków w jaskiniach, sztolniach, piwnicach, bunkrach, ziemiankach, a nawet studniach. Specyficzna budowa szkieletu stóp, ze specjalną blokada powoduje, że nietoperz zwisając głową w dół nie zużywa dodatkowej energii, potrzebnej choćby do napięcia mięśni – z takiej pozycji także strat do lotu zanadto nie obciąża energetycznie organizmu. Obfitujące w pokarm miesiące letnie to okres rozrodu. Samice grupują się w tzw. kolonie rozrodcze w obiektach skrajnie odmiennych od kryjówek zimowych – w miejscach suchych i gorących takich jak strychy, dziuple, w przestrzeniach pod odstającą korą lub za okiennicami. Najczęściej można obserwować kolonie rozrodcze złożone z kilkunastu osobników, wielką rzadkością stają się zgrupowania po kilkaset czy nawet kilkadziesiąt osobników.

  Schron kolejowy w Konewce jest obecnie najcenniejszym zimowiskiem nietoperzy w województwie łódzkim. Dotychczas potwierdzono zimowanie 8 gatunków, a łączne liczebność w 2006 r. wynosiła 300 osobników. Najliczniejszy jest mopek. Poza mopkiem obserwowane są gacki brunatne i szare, nocki rude, nocki duże, nocki Natterera, mroczki późne. Tylko 2-krotnie stwierdzono obecność jednego z najrzadszych w Polsce nietoperzy – nocka Bechsteina.

(opr.Łódzkie Koło PTOP „Salamandra”,  lodz@salamandra.org.pl)
Nietoperz1Nietoperz 2

Wbrew obawom niektórych ekologów uruchomienie trasy turystycznej nie wpłynęło na zmniejszenie liczebności nietoperzy w Konewce. Wręcz przeciwnie.  Doroczne liczenie nietoperzy wykazuje, że ich populacja w schronie zimą osiąga obecnie od 700 do 1800 szt. Stały się nieodłącznym elementem  trasy turystycznej, choć kryją się zwykle w zakamarkach kanałów, za planszami wystaw, gablotami i rzadko pozwalają się oglądać turystom. Dodają temu miejscu uroku i aury pewnej tajemniczości, a eskadry komarów w starciu z „naszymi” nietoperzami nie mają szans.